Edukacja · słownik
Słownik inwestora: giełda, akcje i GPW od A do Z
Najważniejsze pojęcia, które spotkasz w komunikatach spółek, analizach i notowaniach z rynku głównego GPW – wyjaśnione krótko i prostym językiem. Kliknij literę, żeby przejść do hasła.
A
- Akcja
- Papier wartościowy oznaczający udział w kapitale spółki akcyjnej. Daje prawo do części zysku (dywidendy) i do głosowania na walnym zgromadzeniu.
- Animator rynku i animator emitenta
- Członek giełdy, zwykle dom maklerski, który stale składa zlecenia kupna i sprzedaży danej akcji i w ten sposób poprawia jej płynność. Animator rynku działa na podstawie umowy z giełdą, animator emitenta – na podstawie umowy ze spółką.
- Arkusz zleceń
- Lista złożonych ofert kupna i sprzedaży akcji z cenami i liczbą sztuk. Przed złożeniem zlecenia w mniej płynnej spółce warto go sprawdzić.
- ASO – alternatywny system obrotu
- Rynek prowadzony przez giełdę na mniej rygorystycznych zasadach niż rynek regulowany. Takim systemem jest NewConnect – rynek mniejszych spółek, który opisuje siostrzany serwis newconnect360.pl.
- Aukcja otwarcia i zamknięcia
- Fazy sesji, w których zlecenia są zbierane bez zawierania transakcji, a na końcu system wyznacza jeden kurs – otwarcia (aukcja od 8:30 do 9:00) albo zamknięcia (od 16:50 do 17:00). Więcej w poradniku GPW od podstaw.
C
- C/WK – cena do wartości księgowej
- Kapitalizacja podzielona przez kapitał własny. Pokazuje, ile rynek płaci za złotówkę majątku netto spółki. Więcej w poradniku o wskaźnikach.
- C/Z – cena do zysku
- Kapitalizacja podzielona przez zysk netto z ostatnich czterech kwartałów. Najpopularniejszy wskaźnik wyceny; przy stracie nie ma sensu.
D
- Debiut
- Pierwszy dzień notowań akcji spółki na giełdzie – zwykle po pierwszej ofercie publicznej (IPO).
- Delisting
- Wycofanie akcji z obrotu giełdowego – na wniosek spółki albo z decyzji giełdy lub KNF, np. po ogłoszeniu upadłości. Gdy o wycofanie akcji z rynku regulowanego wnioskuje sama spółka, przepisy co do zasady wymagają wcześniejszego wezwania, w którym pozostali akcjonariusze mogą sprzedać akcje.
- Dług netto
- Kredyty, pożyczki i obligacje spółki pomniejszone o jej gotówkę. Wartość ujemna oznacza nadwyżkę gotówki.
- Dobre Praktyki
- „Dobre Praktyki Spółek Notowanych na GPW 2021” – zbiór zasad ładu korporacyjnego dla spółek z rynku głównego, obowiązujący od 1 lipca 2021 r. Spółka stosuje daną zasadę albo wyjaśnia, dlaczego jej nie stosuje, a raporty na ten temat publikuje w EBI.
- Dogrywka
- Faza sesji po aukcji zamknięcia (17:00–17:05), w której transakcje zawierane są wyłącznie po kursie zamknięcia.
- Dywidenda
- Część zysku wypłacana akcjonariuszom. O jej wysokości decyduje walne zgromadzenie.
- Dzień dywidendy
- Dzień, na który ustala się listę akcjonariuszy uprawnionych do dywidendy. Ze względu na rozliczenie T+2 akcje trzeba kupić najpóźniej dwie sesje (dwa dni robocze) wcześniej.
- Dzień wypłaty dywidendy
- Dzień, w którym dywidenda trafia na rachunki akcjonariuszy. Wyznacza go walne zgromadzenie, zwykle kilka dni lub tygodni po dniu dywidendy. Terminy znajdziesz w kalendarzu GPW.
E
- EBI
- Elektroniczna Baza Informacji – system giełdy. Spółki z rynku głównego przekazują w nim głównie raporty o stosowaniu Dobrych Praktyk (od 20 listopada 2025 r. przez portal GPW Data); na NewConnect trafiają do niego też raporty okresowe i bieżące. Zobacz poradnik o komunikatach.
- EBIT
- Zysk operacyjny – wynik z podstawowej działalności przed odsetkami i podatkiem.
- EBITDA
- Zysk operacyjny powiększony o amortyzację. Przybliża zdolność do generowania gotówki, ale nią nie jest – nie uwzględnia m.in. inwestycji i zmian w należnościach.
- Emisja akcji
- Wydanie nowych akcji, zwykle w celu pozyskania pieniędzy. Zwiększa liczbę akcji, więc rozwadnia udział dotychczasowych akcjonariuszy.
- ESPI
- Elektroniczny System Przekazywania Informacji udostępniany przez KNF. Spółki z rynku głównego publikują w nim raporty bieżące i okresowe, informacje poufne, transakcje osób z zarządu i zmiany w akcjonariacie.
- EV/EBITDA
- Wartość przedsiębiorstwa (kapitalizacja plus dług netto) podzielona przez EBITDA. Pozwala porównywać spółki o różnym zadłużeniu; nie stosuje się jej do banków.
F
- Free float
- Akcje w wolnym obrocie – zwykle bez pakietów dużych akcjonariuszy (co najmniej 5% głosów). Mały free float oznacza zwykle niższą płynność; od free floatu zależy też udział spółki w indeksach GPW.
G
- GPW
- Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie – prowadzi rynek główny (rynek regulowany) i rynek NewConnect. Pierwsza sesja odbyła się 16 kwietnia 1991 r.
- GPW Benchmark
- Spółka z grupy GPW, która liczy i publikuje indeksy giełdowe, m.in. WIG, WIG20, mWIG40 i sWIG80.
I
- IKE i IKZE
- Indywidualne konto emerytalne i indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego – rachunki na dodatkowe oszczędności na emeryturę, prowadzone także jako rachunki maklerskie. Po spełnieniu warunków ustawy dają ulgi podatkowe; obowiązują roczne limity wpłat.
- Indeks cenowy i dochodowy
- Indeks cenowy (np. WIG20, mWIG40, sWIG80) pokazuje tylko zmiany kursów. Indeks dochodowy (np. WIG, WIG20TR) uwzględnia też dywidendy i prawa poboru.
- Informacja poufna
- Precyzyjna, niepublikowana informacja o spółce, która po ujawnieniu mogłaby istotnie wpłynąć na kurs. Spółka musi ją opublikować niezwłocznie, a do tego czasu nie wolno nią handlować.
- Insider
- Potocznie osoba z dostępem do informacji poufnych. W komunikatach chodzi zwykle o osoby pełniące obowiązki zarządcze – członków zarządu i rady nadzorczej – których transakcje akcjami spółki trzeba ujawniać (art. 19 MAR).
- IPO
- Pierwsza oferta publiczna (initial public offering) – sprzedaż akcji inwestorom przed debiutem na giełdzie. Może obejmować nowe akcje (pieniądze trafiają do spółki) albo akcje sprzedawane przez dotychczasowych właścicieli.
K
- Kapitalizacja
- Kurs akcji pomnożony przez liczbę akcji – giełdowa wartość całej spółki.
- Kapitał własny
- Majątek spółki pomniejszony o wszystkie jej zobowiązania – wartość księgowa należąca do akcjonariuszy.
- KDPW
- Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych – prowadzi depozyt akcji i rozrachunek transakcji zawartych na giełdzie; rozliczaniem transakcji zajmuje się spółka z jego grupy, KDPW_CCP.
- KNF
- Komisja Nadzoru Finansowego – nadzoruje rynek kapitałowy, w tym obowiązki informacyjne spółek i akcjonariuszy, oraz zatwierdza prospekty.
- Kurs odniesienia
- Kurs, od którego giełda liczy dopuszczalne wahania cen na sesji. W systemie WATS w notowaniach ciągłych jest nim kurs otwarcia z danej sesji, a gdy go brak – ostatni kurs zamknięcia. Dzienną zmianę kursu serwisy podają zwykle względem zamknięcia z poprzedniej sesji.
L
- List intencyjny
- Wstępna, zwykle niewiążąca deklaracja woli zawarcia transakcji, np. przejęcia. Zapowiedź – a nie umowa.
M
- MAR
- Unijne rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku (nr 596/2014). Reguluje m.in. publikację informacji poufnych, transakcje insiderów, zakaz manipulacji i rekomendacje inwestycyjne.
- Marża
- Zysk jako procent przychodów, np. marża EBITDA (EBITDA ÷ przychody) albo marża netto (zysk netto ÷ przychody).
- mWIG40
- Indeks 40 średnich spółek z rynku głównego, które nie należą do WIG20 ani sWIG80. Indeks cenowy liczony od 31 grudnia 1997 r. Notowania mWIG40.
N
- Notowania ciągłe
- Główna faza sesji (9:00–16:50), w której transakcje zawierane są na bieżąco, gdy spotkają się zlecenia kupna i sprzedaży.
O
- Obrót
- Wartość akcji, którymi handlowano na sesji (w złotych). Razem z wolumenem pokazuje płynność.
- Odpis
- Obniżenie wartości aktywa w księgach, np. należności od klienta, który nie płaci. Zmniejsza zysk, ale zwykle nie oznacza wypływu gotówki w danym okresie.
- OKI – Osobiste Konto Inwestycyjne
- Nowy rodzaj rachunku z preferencjami podatkowymi. Ustawa o OKI została podpisana w sierpniu 2026 r. i ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.; szczegółowe zasady sprawdź w swojej instytucji finansowej.
P
- PDA – prawo do akcji
- Papier wartościowy notowany po zakończeniu emisji, zanim nowe akcje zostaną zarejestrowane w sądzie. Potem zamienia się w akcje.
- PIT-38
- Zeznanie podatkowe, w którym rozlicza się m.in. dochód ze sprzedaży akcji (stawka 19%). Składa się je od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym; potrzebne dane przysyła dom maklerski w informacji PIT-8C.
- Płynność
- Łatwość kupna i sprzedaży akcji bez dużego wpływu na kurs. Największe spółki z WIG20 są zwykle bardzo płynne, część mniejszych spółek – nie.
- Prawo poboru
- Pierwszeństwo dotychczasowych akcjonariuszy do objęcia nowych akcji w emisji, proporcjonalnie do posiadanych udziałów. Może być przedmiotem obrotu.
- Prospekt
- Dokument z informacjami o spółce, jej finansach, ryzykach i ofercie, zatwierdzany przez KNF. Co do zasady jest wymagany przy ofercie publicznej i przy dopuszczeniu akcji do obrotu na rynku regulowanym.
- Przepływy pieniężne
- Faktyczne wpływy i wydatki gotówki – z działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej. Pokazują, czy zysk zamienia się w pieniądze.
R
- Rachunek maklerski
- Konto w domu maklerskim lub banku, przez które kupuje się i przechowuje akcje.
- Raport bieżący
- Komunikat o konkretnym zdarzeniu w spółce – umowie, uchwale, zmianie w zarządzie, emisji, dywidendzie. Spółki z rynku głównego publikują go w ESPI.
- Raport okresowy
- Raport kwartalny, półroczny lub roczny z wynikami finansowymi. Spółka z rynku głównego, której rok obrotowy jest kalendarzowy, publikuje raport roczny najpóźniej do 30 kwietnia, a daty wszystkich raportów podaje na początku roku.
- ROE
- Rentowność kapitału własnego: zysk netto ÷ kapitał własny. Pokazuje, ile spółka zarabia na pieniądzach akcjonariuszy.
- Rozwodnienie
- Spadek udziału dotychczasowych akcjonariuszy w spółce na skutek emisji nowych akcji.
- Rynek Główny
- Rynek akcji GPW działający jako rynek regulowany – ok. 400 spółek i indeksy WIG, WIG20, mWIG40 i sWIG80. Wymogi wobec spółek są tu wyższe niż na NewConnect. Zobacz GPW od podstaw.
- Rynek regulowany
- Rynek działający według przepisów unijnych (MiFID II) i ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, z najwyższymi wymogami wobec spółek – m.in. prospektem, raportami okresowymi i nadzorem KNF. Rynkiem regulowanym jest m.in. rynek główny GPW.
S
- Sesja giełdowa
- Dzień notowań. Akcje z systemu notowań ciągłych handlowane są na GPW od aukcji otwarcia (od 8:30) do dogrywki (do 17:05), a same notowania ciągłe trwają od 9:00 do 16:50.
- Skaner AI sygnałów rynkowych (w Giełda360)
- Funkcja serwisu, która po każdej sesji automatycznie zbiera fakty o spółkach z rynku głównego GPW (ruchy kursu bez komunikatu, nietypowe obroty, transakcje insiderów, emisje, wzmianki w mediach) i ocenia ich siłę. Na tej podstawie redakcja może opublikować hipotezę – przypuszczenie o możliwym zdarzeniu w spółce, oparte na faktach i zawsze oznaczone jako informacja niepotwierdzona. Po rozstrzygnięciu hipoteza dostaje status. Zobacz Skaner AI sygnałów rynkowych.
- Skup akcji własnych
- Kupowanie przez spółkę jej własnych akcji, zwykle w celu umorzenia. Zmniejsza liczbę akcji w obrocie; często odbierany jako sygnał, że zarząd uważa akcje za tanie.
- SPO
- Wtórna oferta publiczna (secondary public offering) – sprzedaż akcji spółki, która jest już notowana: nowych akcji z emisji albo akcji dużego akcjonariusza. Szybką ofertę dla inwestorów instytucjonalnych nazywa się ABB (przyspieszona budowa księgi popytu).
- Spółka publiczna
- Spółka, której akcje są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu – zarówno spółki z rynku głównego, jak i z NewConnect.
- sWIG80
- Indeks 80 mniejszych spółek z rynku głównego, które nie należą do WIG20 ani mWIG40. Indeks cenowy, kontynuacja indeksu WIRR liczona od 31 grudnia 1994 r. Notowania sWIG80.
T
- T+2
- Termin rozliczenia transakcji giełdowej: akcje i pieniądze zmieniają właściciela w drugim dniu roboczym po dniu zawarcia transakcji. Od 11 października 2027 r. Unia Europejska ma przejść na cykl T+1.
W
- Walne zgromadzenie (ZWZ, NWZ)
- Zgromadzenie akcjonariuszy, które zatwierdza sprawozdania, dzieli zysk i decyduje o emisjach. Zwyczajne (ZWZ) odbywa się raz w roku, nadzwyczajne (NWZ) – w razie potrzeby.
- WATS
- System transakcyjny GPW, który 5 października 2026 r. zastąpił system UTP. Zmienił m.in. zasady części zleceń – np. zlecenia PKC i PCR można składać tylko z wybranymi warunkami ważności.
- Wezwanie
- Publiczna oferta kupna akcji skierowana do wszystkich akcjonariuszy spółki, zwykle po cenie wyższej od rynkowej. Od 30 maja 2022 r. przekroczenie 50% głosów w spółce publicznej co do zasady oznacza obowiązek ogłoszenia wezwania na wszystkie pozostałe akcje.
- WIG
- Najstarszy i najszerszy indeks GPW, liczony od 16 kwietnia 1991 r. Obejmuje spółki z rynku głównego spełniające kryteria (m.in. free float powyżej 10%) i jest indeksem dochodowym. Notowania WIG.
- WIG20
- Indeks 20 największych i najbardziej płynnych spółek z rynku głównego, liczony od 16 kwietnia 1994 r. Indeks cenowy; udział jednej spółki nie może przekroczyć 15%. Notowania WIG20.
- WIG20TR
- Dochodowa wersja WIG20 – ten sam skład, ale z uwzględnieniem dywidend i praw poboru. Podobne wersje mają mWIG40 (mWIG40TR) i sWIG80 (sWIG80TR).
- Wolumen
- Liczba akcji, którymi handlowano na sesji.
Z
- Zawiadomienie o zmianie udziału
- Informacja akcjonariusza o osiągnięciu lub przekroczeniu progu głosów (5%, 10%, 15%, 20%, 25%, 33%, 33⅓%, 50%, 75% lub 90%) albo spadku poniżej niego – na podstawie art. 69 ustawy o ofercie publicznej.
- Zawieszenie obrotu
- Czasowe wstrzymanie handlu akcjami przez GPW – np. na wniosek spółki, z powodu niewykonania obowiązków informacyjnych albo na żądanie KNF.
- Zlecenie PKC
- Zlecenie „po każdej cenie” – realizowane bez względu na kurs. Na mało płynnych akcjach może skończyć się zakupem znacznie drożej niż ostatnia transakcja. W systemie WATS można je składać tylko z wybranymi warunkami ważności, np. „wykonaj i anuluj”.
- Zlecenie z limitem ceny
- Zlecenie kupna lub sprzedaży z podaną ceną graniczną. Chroni przed transakcją po przypadkowej cenie – szczególnie w mniej płynnych spółkach.
Źródła: Indeksy GPW Benchmark (marzec 2026), uchwała Zarządu GPW nr 731/2025 (zasady obrotu w systemie WATS), SII – ESPI i EBI, KDPW – przejście na T+1, podatki.gov.pl – zbycie akcji. Materiał edukacyjny, nie rekomendacja inwestycyjna. Stan na październik 2026 r. Brakuje hasła? Napisz do nas na forum.